Osmanlı’da Doğan Bir Güneş: Sanat Anlayışı

Gelin, Osmanlı dönemine bir güneş gibi doğan sanat anlayışlarına daha yakından bakalım.


3

Sanat, hepimizin iyileştirici gücü. Hayata daha parlak gözlerle bakmamızı sağlayan, yüzümüzü çevirdiğimiz her yönde etkileyici ve umutlu tarzı ile kendine has bir üslubu benimseyen kavramlardan bir tanesi. Sanat kavramının geçmişine baktığımızda karşımıza ilk başta Osmanlı dönemi çıkıyor. Dünya’da yer alan birçok sanat anlayışı çevresinde şekillenen Osmanlı sanatı, kendine has üslubunu oluşturarak, dünya sanat tarihinde kendine özel bir yer edinmeyi başardı. Türk-İslam sanatı, Selçuklu devleti ve Beylikler döneminde önemli bir doğuş olarak Osmanlı tarihinde yer aldı.

Osmanlı döneminde gelişen sanat dalları; edebiyat, keramik (seramik), minyatür, tezhip, mimari, musiki, hattatlık, çinicilik, cam, seyirlik oyunlar ve tiyatro çevresinde şekilleniyor. Gelin, Osmanlı dönemine bir güneş gibi doğan sanat anlayışlarına daha yakından bakalım.

Edebiyat

Osmanlı Türk edebiyatında, Tanzimat dönemine kadar Arap ve Fars edebiyatları ile bağlantılı şekilde kaside, mesnevi, gazel, rubai gibi türlerde eserler verilmiştir. Tanzimat döneminin başlamasıyla birlikte batılı türlere eserler de dahil edilmiştir ve klasik tarzda eserlerin kullanımı durmuştur.

Minyatür Sanatı

Türklerin resim sanatı örnekleri arasında yerini alan minyatür sanatının kökeninin 8. ve 9. Yüzyıl dönemlerine ait olduğu düşünülür. Orta Asya döneminden başlayarak günümüze kadar gelen minyatür sanatının örnekleri Topkapı Sarayı arşivlerinde bulunmaktadır. Osmanlı minyatür sanatında Kanuni Sultan Süleyman dönemi önemli bir yere sahiptir.

Mimari

Osmanlı mimarisinin kökeni 14. Yüzyıldan 20. Yüzyıla kadar (erken dönem, klasik dönem ve batılılaşma dönemi) uzanmaktadır. Osmanlı devletinde etkili olan mimari Bursa, İznik ve Edirne yapıları tarafından temsil edilmiştir. Osmanlı mimarisinin ilk örnekleri İznik’te bulunur.

Çinicilik Sanatı

Osmanlı döneminde gelişim gösteren çiniciliğin kökeni Orta Asya’ya dayanır. Osmanlılarda önceleri merkezi İznik olan çinicilik, daha sonra merkezini Kütahya olarak belirlemiştir. Osmanlı döneminde çiniler üzerinde ağırlıklı olarak bitkisel motiflerin yanında kırmızı, sarı ve yeşil renkleri kullanılmıştır. Osmanlı’da çini sanatının en önemli örnekleri 16. Yüzyıl ortasından 18. Yüzyıl evresinin başına kadar İznik sır altı isimli bir teknikle yapılan kırmızı çiniler vermiştir.

Keramik (Seramik) Sanatı

Anadolu Selçuklu seramik (keramik) sanatlarının çıkış noktası Büyük Selçuklu sanatı olarak bilinir. Seramiklerin içeriğinde yoğunluklu olarak insan, hayvan ve bitkisel motifler kullanılmıştır. Füme, kahverengi, mavi ve yeşil renkleri seramiklerde hâkim olmuştur. Osmanlı’da en çok kullanılan türler arasında Minai ve Lüster teknikleri yer almıştır.

Hat Sanatı

Hat sanatı, başlangıcı İslamiyet’e geçiş evresine dayanan bir güzel yazı yazma sanatıdır. Türk yazı sanatı ömrünün en parlak dönemini Osmanlı hattatları döneminde yaşamıştır. 13. Yüzyılın sonlarından itibaren hattatlar tarafından sülüs, nesih, muhakkak, rika, reyhanî ve tevki gibi birçok yazı çeşidi kullanılmıştır. Osmanlı’da yer alan önemli hattatlar; Mustafa Rakım Efendi, Hafız Osman, Amasya’lı Şeyh Hamdullah olarak sıralanabilir.

Tezhip Sanatı

Arapça’da yıldızlama ve altınlama gibi anlamları taşıyan tezhip sanatı, altın ve boya eşliğinde yapılan bir süsleme sanatıdır. İlk tezhip örneklerine Uygur fresklerinde rastlanmıştır. Osmanlı’da tezhip sanatının ilk ve en önemli Örnekleri Fatih Sultan Mehmed döneminde verilmiştir. Fatih Sultan Mehmed’in sarayda kurduğu nakkaşhaneye İran’dan tezhip sanatçıları getirtilmiştir. Nakkaşhane bünyesinde birçok tezhip sanatçısının yanında minyatür sanatçıları da yetişmeye başlamıştır. Baba Nakkaş isimli bir ustanın başında görev aldığı nakkaşhane bünyesinde altın yaldız ve birçok renk uyumlu bir biçimde kullanılmıştır.

Tiyatro ve Seyirlik Oyunlar

Yazılı bir edebiyat türü olarak tiyatro ve seyirlik oyunlar, 19. Yüzyılın batılılaşma hareketlerinin akabinde Osmanlı kültürü içerisinde yer almaya başlamıştır. İlk süreçlerinde Batı kültürünü ve yabancı dil bilen Osmanlı vatandaşlarını hedef alan tiyatro, 1800’lü yılların ikinci yarısından itibaren yabancı eserlerin Türkçe diline çevrilmesiyle her kültürden insana hitap edebilmeyi başarmıştır.

Musiki

Osmanlılarda musiki oldukça önemli ve ilgi gören bir yere sahiptir. Osman Bey zamanında Mehterhane ismi verilen bir mızıka takımı kurulmuştur. Dönemin önemli müzisyenleri Nihani, Tokatlı Derviş Ömer Gülşeni, Mustafa Itri Efendi olarak sıralanabilir.

Cam Sanatı

Osmanlı’da cam sanatı ahşap binalarda ve camilerde kullanılmıştır. Cam sanatı, küçük renkli cam parçaların bir araya getirilmesiyle oluşur.

 

 

 

[zombify_post]


Beğendiniz mi? Arkadaşlarınızla Paylaşın!

3

0 Yorum