Osmanlı’da Mimariyle Buluşan Merhamet: Kuş Evleri

Yaratılanı yaratandan ötürü sevmenin somut bir göstergesi olan Osmanlı’nın kuş evleri, belki de geçmiş dönemin en zarif mimari yapıları olma özelliğini taşıyor.


2

Günümüzde insan yaşamını daha lüks kılan mimarilerin canlıların yaşam alanlarına yönelik tutumlarına inat; Osmanlı’nın mimariyle buluşan merhametinin en güzel sembolüdür Kuş Evleri. Yaratılanı yaratandan ötürü sevmenin somut bir göstergesi olan Osmanlı’nın kuş evleri, belki de geçmiş dönemin en zarif mimari yapıları olma özelliğini taşıyor.

Kuş Evleri Nedir?

Osmanlı mimarisinde özellikle camilerde sıklıkla karşımıza çıkan kuş evlerine halk arasında “kuş sarayı”, “serçe sarayı” ve “kuş köşkü” gibi isimler de veriliyor. Merhametin somut örneklerinden kuş evleri; rüzgârın geliş yönü ve güneşin duvara vuruş açısı hesaplanarak daha çok güneşe bakan duvarlar üzerinde, geniş saçaklar ya da konsollar altında yer alır. 17. Yüzyılın mimarisinde büyük bir yere sahip olan kuş evleri zamanla mimarinin benimsenen bir parçası haline gelmiş ve camilerin dışında köşk, cami, mescit, türbe, medrese, han, çeşme ve köprülerde de yer bulmaya başlamıştır.

18. ve 19. Yüzyıl Osmanlısında en zarif örnekleriyle karşımıza çıkan kuş evleri; Ahşap, tuğla, kiremit, taş veya seramik kullanılarak, yoğun bir işçilik sonucuna elde edilir. Güvercin, serce, kırlangıç ve leylekler ahşap şekilde tasarlanan kuş evleri mimarilerde çıkan yangınlarda yok olmuş ve günümüze ulaşamamıştır. Başlangıçta mimaride sade bir yansıma yakalayan kuş evleri zamanla daha ihtişamlı bir görüntüye ulaşmıştır.

Kuş Evleri Hangi Tarzda Yapılır?

Kuş evleri iki farklı tarzda hayat bulur. 

Birinci Tarz Kuş Evleri: Binaların dış yüzeyinde odacıklar şeklinde yer bulan kuş evleri, cepheden dışa doğru çıkıntılı bir görüntüye sahiptir. Üsküdar Ayazma Camii’ndeki kuş evi, birinci tarzda yapılan kuş evlerine en güzel örneklerden birini oluşturur.

İkinci Tarz Kuş Evleri: Duvarın niş şeklinde oyulmasıyla elde edilen kuş evleri, tek katlı ya da iki katlı minyatür yapılar şeklindedir.

Kuş evleri, ait oldukları mimari dönemin özelliklerini de içerisinde barındırır. Osmanlı’nın Klasik dönemine özgü yapılan kuş evleri, çift katlı ya da ahşap ev şeklindedir. Zamanla Batı Kültüründen etkilenen Osmanlı mimarisi kuş evlerine de yansımış ve Barok üslubun hareketliliği kuş evlerinin mimarisinde görülmüştür.

“Kuş evleri olmalı evlerin dış duvarları
Kanatlanmalı çocuklar gülüşünce…
Dış evleri kış olsa da duvarın,
İç evinde yaz güneşi doğmalı
Kuşları da ısıtır mutluluk…”

Mehmet Zaman Saçlıoğlu

Kuş Evleri Neden Osmanlı’nın Ayrılmaz Bir Parçasıdır?

Osmanlı mimarisinde zarifliğin eksilmez parçası olan kuş evlerinin yapılışının en temel sebebi yaratılanı yaratandan ötürü sevme duygusuyla ilişkilidir. Hz. Muhammed’in hayvan sevgisinin yanı sıra İslam inancındaki hayvanlara yönelik şefkatin büyüklüğü de şüphesiz mimariye yansıyan bu zarifliğin sebeplerinden biri olmuştur.

“Türkler ha­yırseverliklerini hayvanlara karşı bile gösterirler. Üsküdar’da bir ke­di hastanesi bulursun, Bayezid Camii’nin avlusunda da güvercinler için bir bakım yeri vardır…” Moltke-Türkiye Mektupları

İkinci bir sebep olarak da Osmanlı mimarisinde heykel ve kabartmaların yer almadığı sıralarda dış cephelerini hareketlendirme görevi üstlenen kuş evleri, zamanla binaların dış cephelerinin önemli bir ögesi haline gelmiştir.

Türkiye’de zarafetin mimariyle buluştuğu eşsiz kuş evlerine Edirne’den Kars’a kadar ülkenin dört bir yanında rastlamak mümkündür. Özellikle günümüzde, “Süleymaniye, Bali Paşa, Yeni Cami, Nuruosmaniye, Fatih, Laleli, Üsküdar, Ayazma, Selimiye Camileri, Büyükçekmece Sokulu Mehmet Paşa Köprüsü, Kara Mustafa Paşa, Amcazade Hüseyin Paşa, Seyyid Hasan Paşa, Feyzullah Efendi Medreseleri, Ragıp Paşa, Amcazade Hüseyin Paşa, I. Mahmut, Şebsefa Hatun, Şah Sultan Sıbyan Mektepleri, I. Mahmut Kütüphanesi, 3. Mustafa Türbesi, Büyük Yeni Han” gibi birçok bölgede kuş evlerinin en güzel örneklerine rastlanabilir. İstanbul’da bilinen en eski kuş evi, tarihi 1504 yılına uzanan Bali Paşa Camisi’nde yer alır.

[zombify_post]


Beğendiniz mi? Arkadaşlarınızla Paylaşın!

2

0 Yorum